Zatrzymanie

Zatrzymanie to:

  • środek przymusu
  • stosowany przez policję i inne uprawnione służby
  • najdłużej trwa 72 godziny

Zatrzymanie to środek przymusu polegający na pozbawieniu wolności, jaki ma prawo zastosować Policja lub inne uprawnione organy ścigania (w szczególności: Centralne Biuro Antykorupcyjne, Centralne Biuro Śledcze Policji, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego i inne) w stosunku do osoby podejrzanej, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo i jednocześnie zachodzi obawa, iż się ukryje lub zatrze ślady przestępstwa. Nie można ustalić tożsamości zatrzymanego lub istnieją przesłanki do przeprowadzenia postępowania w trybie przyśpieszonym.

Zatrzymanego należy zwolnić, gdy ustanie przyczyna zatrzymania, a także jeśli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania nie zostanie przekazany do dyspozycji sądu. Zatrzymanego należy zwolnić, jeśli w ciągu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sądu nie doręczono mu postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania. Zwolnić zatrzymanego należy również na polecenie sądu lub prokuratora.

Zatrzymanie – co dalej?  

1. Prawo do informacji

Policjant, który przystępuje do zatrzymania, ma obowiązek podać swój stopień służbowy, imię i nazwisko w sposób umożliwiający odnotowanie tych danych, a także podstawę prawną i przyczynę podejmowanych przez siebie czynności służbowych. (art. 244 § 2 k.p.k. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów)

Dodatkowo policjant nieumundurowany (każdy funkcjonariusz służb, np. CBA, ABW) musi okazać legitymację służbową, a na żądanie osoby, wobec której podjęto wykonywanie uprawnień służbowych, okazać ją w sposób umożliwiający odnotowanie danych w niej zawartych. (art. 244 § 2 k.p.k. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów)

2. Prawo do adwokata

Zatrzymanemu na jego żądanie należy niezwłocznie umożliwić nawiązanie w dostępnej formie kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym, a także bezpośrednią z nim rozmowę. Jedynie w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionym szczególnymi okolicznościami, policjant może być obecny przy rozmowie. (art. 245 § 1 k.p.k.)

3. Prawo do zawiadomienia osoby najbliższej

Na żądanie osoby zatrzymanej należy powiadomić osobę najbliższą, jak również pracodawcę, szkołę, uczelnię, dowódcę oraz osobę zarządzającą przedsiębiorstwem zatrzymanego lub przedsiębiorstwa, za które jest odpowiedzialny. (art. 245 § 3 k.p.k. w zw. z art. 261 § 1 i § 3 k.p.k.)

4. Prawo złożenia zażalenia do sądu

To uprawnienie do kontroli słuszności, legalności i prawidłowości przeprowadzenia zatrzymania, przez niezależny sąd.

W przypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania można dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia.

5. Prawo złożenia zażalenia do prokuratora

Jest niezależne od zażalenia złożonego do sądu. Prokuratorowi zatrzymany może poskarżyć się na sposób, w jaki dokonano zatrzymania, a także na warunki, w jakich przebywa.

Zatrzymanie reguluje art. 243 k.p.k. – 248 k.p.k.

Zatrzymanie – co robić? Jak się zachowywać?

Czyli jak się zachować w nietypowej sytuacji.

Przede wszystkim należy zachować względny spokój, a także wypełniać polecenia funkcjonariuszy przeprowadzających czynności służbowe, pamiętając o prawach jakie nam przysługują.

Warto zapamiętać jak największą liczbę szczegółów, żeby pomóc ustalić, gdzie zostanie przewieziony zatrzymany. Osoba zatrzymywana oraz jej rodzina/osoby będące przy zatrzymywaniu powinny zapamiętać/zapisać stopień, imię i nazwisko, a także formację oraz ewentualnie jednostkę funkcjonariuszy biorących udział w zatrzymaniu, a w szczególności osoby kierującej czynnościami. W przypadku nieumundurowanych policjantów oraz funkcjonariuszy służb należy pamiętać o tym, że funkcjonariusze ci mają obowiązek okazania legitymacji służbowych, w sposób umożliwiający zapisanie danych.

Osoba zatrzymywana oraz jej rodzina/osoby będące przy zatrzymywaniu powinny zapytać o jednostkę organizacyjną Policji, do której doprowadzona będzie osoba zatrzymana.

Jeżeli nie byliśmy obecni przy zatrzymaniu, a dowiemy się o zatrzymaniu kogoś bliskiego lub znajomego należy niezwłocznie zadzwonić do najbliższej komendy rejonowej i ustalić czy osoba została faktycznie zatrzymana.

Częstą praktyką jest namawianie zatrzymanego do przyznania się i złożenia wniosku o dobrowolne poddanie się karze, nierzadko uzależniając powyższe od zwolnienia. W tej sytuacji, dla pełnej informacji o swojej sytuacji, należy wstrzymać się z podjęciem decyzji do czasu przyjazdu adwokata. Być może sprawa może zakończyć się w inny sposób. Należy bezwzględnie zachować milczenie, w zakresie okoliczności sprawy. Tym bardziej nie należy próbować „wyjaśnić sprawy”, wdawać się w niepotrzebne rozmowy.

Należy pamiętać, iż na żądanie zatrzymanego funkcjonariusze są zobowiązani powiadomić o fakcie zatrzymania osobę najbliższą, szkołę, uczelnię, dowódcę oraz osobę zarządzającą przedsiębiorstwem zatrzymanego lub przedsiębiorstwa, za które jest odpowiedzialny.

Nie każde zatrzymania wymaga kontaktu z adwokatem. Każdy przypadek jest inny. Należy pamiętać jednak, że mamy do tego prawo i w razie jakichkolwiek wątpliwości należy niezwłocznie zgłosić żądanie kontaktu z adwokatem. W tym celu należy mieć przy sobie dane adwokata, ewentualnie znać je na pamięć. Policja nie ma obowiązku udostępniania, szukania numeru w Internecie, telefonie itp.

Zdarza się w stosunku do osoby zatrzymanej stosuje się różnego rodzaju formy nacisku, tj. symulowania posiadania określonej wiedzy na temat okoliczności sprawy, osoby zatrzymanej, jej najbliższych, a nawet wymuszenia określonych oświadczeń. W takiej sytuacji tym bardziej należy domagać się zaprzestania działań niezgodnych z prawem, a także natychmiastowego kontaktu z adwokatem.

Nawet w obliczu nalegań bądź gróźb funkcjonariuszy nie należy przyznawać się do popełnienia jakiegokolwiek czynu, nie mając pełnego rozeznania swojej sytuacji oraz sprawy.

Należy pamiętać, iż w przypadku przesłuchania w charakterze świadka przysługuje prawo do odmowy odpowiedzi na pytania jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić przesłuchiwanego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 183 k.p.k.). Osobie najbliższej podejrzanemu przysługuje prawo odmowy zeznań w całości (art. 182 k.p.k.) Jeżeli postawiono i ogłoszono zarzuty w sprawie, będącemu stroną postępowania (podejrzany) przysługuje prawo odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmowy wyjaśnień w całości (art. 175 k.p.k.). Przed przystąpieniem do czynności składania zeznań/wyjaśnień należy żądać uczestnictwa adwokata, ewentualnie w razie odmowy, należy złożyć oświadczenie o swoim żądaniu do protokołu.

W razie wątpliwości co do treści, nie należy podpisywać przedstawionych do podpisu dokumentów.

Tymczasowe aresztowanie

Areszt – czym różni się od zatrzymania?

Tymczasowe aresztowanie, potocznie zwane aresztem to:

  • Izolacyjny środek zapobiegawczy
  • Stosowany wobec podejrzanych/oskarżonych
    • Podejrzany – to osoba, w stosunku do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego – podejrzany)
    • Oskarżony – osoba, przeciwko której wniesiono akt oskarżenia do sądu
  • Jedynie sąd może tymczasowo aresztować
  • Na oznaczony z góry czas
  • Celem jest zapewnienie prawidłowego i niezakłóconego przebiegu postępowania karnego

Tymczasowe aresztowanie różni się od zatrzymania przede wszystkim tym, że jest środkiem zapobiegawczym, który może zastosować jedynie sąd w stosunku do osoby, która jest podejrzanym, a na etapie postępowania sądowego – oskarżonym. Areszt może zostać zastosowany jedynie jeżeli istnieje potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, są dowody wskazujące na duże prawdopodobieństwo popełnienia przez podejrzanego zarzucanego mu czynu lub możliwość popełnienia przez podejrzanego nowego ciężkiego przestępstwa. Zastosowanie aresztu może być również dodatkowo uzasadniane grożącą podejrzanemu surową karą. Stosowanie tymczasowego aresztowania musi zapobiegać realnym obawom ucieczki, ukrywania się lub matactwa.

Maksymalny czas na jaki sąd może zastosować tymczasowe aresztowanie wynosi 3 miesiące. Może być on jednak przedłużany. Znane są w Polsce skrajne przypadki, gdzie tymczasowe aresztowanie trwało nawet 12 lat.

Tymczasowe aresztowanie – co mogę zrobić?

Przede wszystkim, w każdym wypadku zastosowania tymczasowego aresztowania podejrzanemu przysługuje złożenie zażalenia. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztowania sąd rozpozna nie później niż przed upływem 7 dni od przekazania zażalenia wraz z aktami sprawy.

W trakcie trwania aresztu jedynie ustanowiony w sprawie adwokat może w zasadzie bez ograniczeń kontaktować się z podejrzanym. Kontakt takie polegają na widzeniach, z zasady bez obecności innych osób, a także korespondencyjnie.

Tymczasowo aresztowany ma prawo do co najmniej jednego widzenia w miesiącu z osobą najbliższą, po uprzednie wyrażonej zgodzie na widzenie przez organ, do którego dyspozycji pozostaje.  Zgodę na widzenie najbliżsi uzyskają jedynie jeżeli nie zachodzi uzasadniona obawa, że widzenie zostanie wykorzystane w celu bezprawnego utrudnienia postępowania karnego lub do popełnienia przestępstwa, w szczególności podżegania do przestępstwa.

Instytucję tymczasowego aresztowania reguluję kodeks postępowania karnego w art. 249 – art. 265

Odszkodowanie za areszt

Odszkodowanie za niesłuszne aresztowanie oraz zatrzymanie

Za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie lub tymczasowe aresztowanie przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie i zadośćuczynienie. (art. 552 k.p.k. – 558 k.p.k.)

Z pozwem o odszkodowanie należy się spieszyć, ponieważ roszczenia te przedawniają się po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia, a w wypadku tymczasowego aresztowania – od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, w razie zaś zatrzymania – od daty zwolnienia.

Należy zwrócić uwagę, że sądy orzekają coraz wyższe odszkodowania związane z niesłusznym zatrzymaniem i tymczasowym aresztowaniem.

Warto więc wykorzystać możliwość i wystąpić z żądaniem zasądzenia odszkodowania zanim roszczenie się przedawni.

Dane kontaktowe

JUDYTA BURY
Kancelaria Sadkowski i Wspólnicy

tel.: +48 531 109 106
j.bury@sadkowskiiwspolnicy.pl